[ مقدمه ] اين مجموعه شامل دو سفرنامه به نام‌هاى « سفرنامه روسيه » و « سفرنامه نواحى شمال ايران » مىباشد . « سفرنامه روسيه » توسط عز الدوله - عبد الصمد ميرزا - برادر تنى ناصر الدين شاه نوشته شده است . در سال 1300 هجرى قمرى برابر با سال 1883 ميلادى هيئتى به سرپرستى عز الدوله براى شركت در مراسم تاج‌گذارى الكساندر سوم به روسيه اعزام مىشوند ، اين سفرنامه شرح اين ديدار است . « سفرنامه نواحى شمال ايران » به شرح وقايع تاريخى ، مشاهدات و . . . مردم شمال ايران است كه توسط ملكونوف ، يكى از آكادميسين‌هاى روسى در سال 1277 هجرى قمرى مطابق با سال 1860 ميلادى به رشته تحرير درآمده است . از آنجا كه يك سياح روسى شرح مشاهدات خود را در ايران نوشته و نيز يك ايرانى گزارش سفر خود به روسيه را به رشته تحرير درآورده است - اگرچه زمينه مشاهدات آنها متفاوت است - اين دو سفرنامه در يك مجموعه و با عنوان مشترك « سفرنامه ايران و روسيه » ، ارائه مىگردد . هر سفرنامه با مشخصات كامل خود در مقدمه معرفى شده است .